E-PUNKT Punkt kontaktowy dla Usługodawców i Usługobiorców

Dyrektywa konsumencka – konsekwencje dla e-przedsiębiorców (cz. 2)

O założeniach dyrektywy i nowych obowiązkach informacyjnych e-przedsiębiorców, piszemy w pierwszym artykule na temat nowej dyrektywy konsumenckiej. W tym artykule opisujemy pozostałe obszary, które ulegną zmianie w momencie wejścia w życie nowych przepisów, w tym istotne zmiany dotyczące prawa odstąpienia od umowy.

 

Odrębności dotyczące umów zawieranych na odległość

Jako „umowę zawieraną na odległość” należy rozumieć każdą umowę, która zostaje zawarta za pomocą środków porozumiewania się na odległość (niezależnie od formy: Internet, sprzedaż wysyłkowa, telefon, faks). Ponadto zawartą na odległość będzie również umowa, kiedy konsument udaje się do sklepu w celu obejrzenia produktu i zasięgnięcia informacji, a następnie negocjuje warunki transakcji za pomocą środków porozumiewania się na odległość i w ten sam sposób zawiera ostateczną umowę. Jest to obecnie bardzo popularna metoda zakupów.

Jeżeli konsument przeprowadzi negocjacje w sklepie, a następnie zawrze umowę np. przez Internet, to taka umowa nie będzie traktowana jako zawarta na odległość. Podobnie jest w sytuacji, gdy transakcja zostanie zainicjowana przez środki porozumiewania się na odległość, ale ostatecznie dojdzie do zawarcia umowy w lokalu przedsiębiorcy. Spod tej definicji wyłączono również rezerwację usług.

 

Warto wiedzieć:

W przypadku umów zawieranych na odległość, w związku z ograniczeniami technicznymi dotyczącymi niektórych sposobów porozumiewania się na odległość (np. czas reklamy telewizyjnej, ograniczona ilość znaków wiadomości sms) przedsiębiorca będzie mógł spełnić minimalne wymogi informacyjne i – tak jak to ma miejsce obecnie – odesłać konsumenta do innego źródła informacji, np. podając bezpłatny numer telefonu lub hiperłącze do strony internetowej, na której wszystkie wymagane informacje są bezpośrednio udostępnione i łatwo dostępne.

 

Ponadto, na stronach internetowych służących do prowadzenia działalności e-commerce przedsiębiorca będzie musiał wskazać w jasny i czytelny sposób – najpóźniej na początku procesu składania zamówienia – jakie są warunki dostawy i sposoby płatności i czy istnieją jakiekolwiek ograniczenia w tym zakresie. W momencie składania zamówienia konsument musi mieć jasną informację, co i w jakiej cenie nabywa (istotne elementy umowy). Podkreślenia wymaga również fakt, że zawarcie umowy wiąże się z obowiązkiem zapłaty przez konsumenta. Będzie to wymagało technicznego przystosowania formularzy zamówień internetowych w ten sposób, aby informacje te wyświetlały się obok przycisku „kupuję”.

 

dyrektywa

 

Prawo odstąpienia od umowy

Prawo odstąpienia od umowy jest jednym z czynników mających zachęcić konsumentów do nabywania towarów i usług na odległość, a więc w sytuacji, gdy nie mają możliwości bezpośredniego zbadania towaru przed zakupem. Z tych samych powodów konsument powinien mieć prawo przetestowania i sprawdzenia towarów, które nabył. Oczywiście powinno to mieć miejsce w zakresie niezbędnym do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania towarów.

 

Przykład:

W celu sprawdzenia czy rozmiar/kolor bluzki jest właściwy wystarczy ją rozpakować i przymierzyć, ale nie trzeba odcinać metek i jej nosić, ani prać.

 

Jeżeli konsument użyje towaru w szerszym zakresie, to nie traci prawa odstąpienia od umowy, jednak odpowiada za zmniejszenie wartości towaru, co w konsekwencji będzie miało taki skutek, że sprzedawca będzie mógł zwrócić konsumentowi jego świadczenie pomniejszone o wartość zużycia.

W celu ograniczenia kosztów dla przedsiębiorców prowadzących sprzedaż transgraniczną w związku z różnicami w zakresie wykonywania prawa odstąpienia, wprowadzono ujednolicony wzór  oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Państwa członkowskie nie są upoważnione do wprowadzania jakichkolwiek dodatkowych wymogów dotyczących tego wzoru. Konsument będzie mógł skorzystać z przedłożonego mu przez przedsiębiorcę wzoru formularza.

 

Warto wiedzieć:

Konsument będzie mógł złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy własnymi słowami, o ile jego oświadczenie skierowane do przedsiębiorcy będzie jednoznaczne. Dyrektywa wyraźnie wyklucza możliwość odstąpienia od umowy w sposób dorozumiany. Nie ogranicza ponadto prawa odstąpienia w zakresie formy, np. konsument może odstąpić od umowy telefonicznie, ale to jego będzie obciążać konieczność udowodnienia, że złożył oświadczenie w terminie przewidzianym Dyrektywą, w przypadku gdy dojdzie do sporu ze sprzedawcą.

 

Formularz odstąpienia od umowy powinien zostać udostępniony konsumentowi. Przedsiębiorcy działający przez Internet mogą umożliwić konsumentowi wypełnienie i złożenie formularza online, co wiąże się z koniecznością niezwłocznego potwierdzenia odbioru tego formularza przez przedsiębiorcę (np. e-mailem).

 

Termin odstąpienia od umowy

Dyrektywa wydłuża też terminy na odstąpienie od umowy. Obecnie obowiązuje termin 10-dniowy. Na podstawie nowych przepisów termin wyniesie 14 dni kalendarzowych dla obydwu rodzajów umów, a w przypadku braku poinformowania konsumenta o prawie odstąpienia od umowy, okres ten zostanie wydłużony aż do 12 miesięcy (obecnie jest to 3 miesiące).

Termin ten należy co do zasady liczyć od momentu, w którym konsument wejdzie w fizyczne posiadanie nabytego towaru (czyli od dnia dostawy), natomiast w przypadku umów dotyczących świadczenia usług  – od momentu zawarcia umowy. Dla zachowania terminu, tak jak dotychczas, wystarczające jest wysłanie samego oświadczenia o odstąpieniu w określonym terminie. Następnie strony mają 14-dniowy okres na wzajemny zwrot swoich dotychczasowych świadczeń.

 

Skutki odstąpienia od umowy

Odstąpienie od umowy powinno powodować wygaśnięcie obowiązku wykonania umowy przez strony, przy czym nie można obciążać konsumenta jakimikolwiek kosztami związanymi ze skorzystaniem przez niego z tego prawa. Jedynym wyjątkiem jest poniesienie przez konsumenta bezpośrednich kosztów zwrotu towarów (chyba że przedsiębiorca zgodził się je ponieść lub nie poinformował konsumenta, że w przypadku skorzystania z prawa odstąpienia od umowy musi on ponieść te koszty). Dotychczas przepisy milczały w tym zakresie, a więc teoretycznie konsument miał prawo odesłania towaru na koszt przedsiębiorcy lub mógł żądać od niego zwrotu tych kosztów. Nowe przepisy rozstrzygają kwestię kosztów w jednoznaczny sposób.

Dyrektywa zastrzega konieczność zwrotu konsumentowi wszystkich płatności, które uiścił, w tym kosztów dostawy. Jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, gdy konsument żądał ekspresowej dostawy, a przedsiębiorca oferował również standardowy sposób dostawy – w takim przypadku to konsument ponosi koszty różnicy pomiędzy ceną tych sposobów dostawy. Zwrot ceny nie może być dokonany za pomocą bonów towarowych, chyba że konsument w celu zapłaty korzystał z takich bonów w tej konkretnej umowie.

 

Warto wiedzieć:

Prawo do odstąpienia od umowy nie przysługuje jednak we wszystkich umowach B2C, na przykład w umowach, w których cena przedmiotu umowy zależy od wahań rynku, dla towarów/usług na specjalne zamówienie konsumenta, rezerwacji hotelowych, biletów na wydarzenia sportowe, kulturalne, a więc zasobów, które mogą być trudne do zbycia, jeżeli konsument odstąpi od umowy.

 

Jeżeli przedsiębiorca rozpoczął świadczenie usługi przed upływem terminu do odstąpienia od umowy, a konsument z tego prawa skorzystał, to zobowiązany jest on zapłacić przedsiębiorcy za dotychczas świadczoną usługę cenę proporcjonalną do ceny wskazanej w umowie.

 

odstępienie od umowy

Dostawa

Dyrektywa zajęła się problemem dostaw i uregulowała kwestie dotyczące przejścia ryzyka w związku z problemem uszkodzenia towarów w transporcie, a także ich zagubienia lub opóźnienia w dostawie. Ryzyko dotyczące nabytych towarów przechodzi na konsumenta z chwilą fizycznego wejścia w posiadanie towarów. Analogiczne zasady funkcjonują obecnie.

Wskazane zostały terminy dostaw, w przypadku, gdy strony nie umówiły się inaczej. Podobnie jak to ma miejsce w obecnym stanie prawnym przedsiębiorca powinien dostarczyć towary najszybciej jak to możliwe i nie później niż 30 dni od dnia zawarcia umowy. W wyjątkowych okolicznościach termin ten może zostać przedłużony, np. towary wykonywane na zamówienie przedsiębiorcy.

Dyrektywa nałożyła ponadto na konsumenta obowiązek wyznaczenia przedsiębiorcy dodatkowego rozsądnego terminu na dostarczenie towaru, jeżeli nie zrobił on tego w ustawowym terminie. Dopiero po upływie tego dodatkowego terminu przysługuje konsumentowi prawo do rozwiązania umowy. W wyjątkowych sytuacjach dodatkowy termin nie musi być wyznaczany, np. gdy dochowanie pierwotnego terminu było kluczowe dla umowy (sztandarowy przykład dotyczy przesyłki sukni ślubnej, jeśli termin po przedłużeniu miałby miejsce już po ślubie).

Powyższe uprawnienie nie uchybia innym roszczeniom konsumenta w sytuacji braku dostawy, wynikających z powszechnych przepisów prawa, tj. dochodzenia wykonania umowy, wstrzymanie się z płatnością, dochodzenie odszkodowania.

 

Koszty korzystania z kart płatniczych

Dyrektywa zakończy możliwość różnicowania kosztów transakcyjnych w zależności do użytej przez konsumenta karty płatniczej – przedsiębiorca będzie mógł obciążyć konsumenta wyłącznie faktycznie poniesionymi kosztami związanymi ze skorzystaniem przez konsumenta z określonego rodzaju płatności.

Przedsiębiorca będzie też musiał uzyskać wyraźną zgodę na wszelkie dodatkowe usługi i płatności. Niedozwolone będzie stosowanie domyślnych opcji, które konsument musi odrzucić, aby uniknąć dodatkowej zapłaty. W przeciwnym razie, konsument będzie miał prawo do żądania zwrotu takiej płatności.

 

Przykład

Operator lotniczy nie będzie mógł automatycznie zaznaczać okienek, które konsument musi „odznaczyć”, aby uwolnić się dodatkowych opłat, np. opłaty za ubezpieczenie bagażu, za miejsce w samolocie, za dodatkowy bagaż, etc.

 

Nowe definicje

Bardzo istotną zmianą w polskim prawie jest uznanie za konsumentów również osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą – jeżeli zawierają umowę w celach, które są częściowo związane z ich działalnością handlową, ale dominujący dla całej umowy jest jej charakter prywatny. Może to mieć istotne skutki podatkowe dla samodzielnych przedsiębiorców, którzy nabywając produkty/usługi dotychczas uwzględniali je w kosztach działalności gospodarczej. W nowym stanie prawnym od ich deklaracji w zakresie przeważającego celu transakcji będzie zależało, czy mogą zaliczyć wydatki jako koszty uzyskania przychodu, czy też nie.

Idąc z duchem cyfryzacji Dyrektywa wprowadza do prawa polskiego istotne novum, a mianowicie pojęcie ”treści cyfrowych”. Są to dane wytwarzane i dostarczane w formie cyfrowej (np. programy komputerowe, aplikacje, gry, muzyka, nagrania wizualne lub teksty), bez względu na to, w jaki sposób zagwarantowany jest dostęp do nich (pobieranie, przesyłanie strumieniowe, na trwałym nośniki, etc.). Definicja ta zwiększa ochronę konsumenta w związku z produktami cyfrowymi. Informacje dotyczące cyfrowej zawartości, w tym zgodności ze sprzętem i oprogramowaniem, będą wyraźniejsze. Konsumenci będą mieli prawo wycofania się z zakupu treści cyfrowych, takich jak pliki muzyczne lub wideo, do momentu, w którym zacznie się pobieranie pliku.

 

Niezamówione świadczenia

Przesyłanie niezamówionych towarów jest nieuczciwą praktyką rynkową uregulowaną w ustawie o zwalczaniu nieuczciwych praktyk rynkowych z dnia 23 sierpnia 2007 r. (implementującej dyrektywę 2005/29/WE). Dyrektywa ta, a za nią również polska ustawa, nie przewidywały dotychczas środków jednoznacznie uwalniających konsumenta od obowiązku zapłaty z tytułu dostarczania niezamówionych towarów i świadczenia niezamówionych usług.

 

Warto wiedzieć:

Dyrektywa wskazuje wprost, że w przypadku przesłania niezamówionych towarów, wody, gazu, energii elektrycznej, centralnego ogrzewania, treści cyfrowych lub niezamówionego świadczenia usług, konsument nie ma obowiązku zapłaty, a brak odpowiedzi konsumenta na takie niezamówione dostarczenie towaru lub usługi nie stanowi zgody.

 

Sankcje za naruszenie praw wynikających z dyrektywy

Nieprzestrzeganie przepisów nowej ustawy konsumenckiej będzie miało wpływ nie tylko na stosunek prawny łączący przedsiębiorcę z konsumentem (np. może prowadzić do znacznego przedłużenia terminu do odstąpienia od umowy w przypadku zaniechania poinformowania konsumenta o tym uprawnieniu), ale będzie też uznawane za wykroczenie. Zgodnie z planowanymi zmianami ustawy Kodeks wykroczeń, kto zawierając umowę z konsumentem nie wypełnia obowiązków informacyjnych, nie potwierdza zawarcia umowy lub też udziela niepełnych lub nieprawdziwych informacji, podlega karze grzywny (obecnie do 5 000 złotych).

 

Praktyczne wskazówki

Wejście w życie ustawy konsumenckiej transponującej przepisy Dyrektywy będzie się wiązało dla przedsiębiorców przede wszystkim z obowiązkiem dostosowania technicznego do wymogów wynikających z nowej ustawy (w tym regulaminów sprzedaży oraz opcji wyświetlania na stronach internetowych). Należy też pamiętać, aby uzupełnić na stronach internetowych wszelkie wymagane prawem informacje oraz udostępnić konsumentom wzory formularzy oświadczenia o odstąpieniu od umowy oraz pouczenia o prawie odstąpienia. Obowiązywanie nowej regulacji będzie też wiązało się z koniecznością rozwiązania kwestii technicznych takich jak np. oznaczenie przycisku zamówienia słowami „zamówienie z obowiązkiem zapłaty”.

 

Podsumowanie

Dyrektywa wprowadza kilka istotnych zmian w stosunkach B2C, do których e-przedsiębiorcy powinni już zacząć się przygotowywać. Sposób dostosowania regulaminów i stron internetowych do nowej sytuacji prawnej z pewnością będzie weryfikowany nie tylko przez samych klientów i stowarzyszenia konsumenckie (również te działające rzekomo w imieniu konsumentów, a szukające łatwego źródła zarobku), ale również przez Prezes UOKiK w ramach prowadzonych postępowań.

 

Autor: Joanna Affre, adwokat

___ Wydrukuj
PODZIEL SIĘ:


Prawa konsumenta

Mikroporady.pl

CEIDG

EU-GO

Mikroporady.pl



Formularz zgłaszania uwag

Portal "e-PUNKT" - www.e-punkt.gov.pl



Punkt kontaktowy jest skierowany w szczególności do sektora MSP usług elektronicznych oraz internautów - odbiorców tych usług. Jego głównym zadaniem jest świadczenie usług informacyjnych z zakresu prawa obrotu elektronicznego. Zadanie finansowane jest przez Ministerstwo Gospodarki ze środków budżetu państwa.