Elektroniczny dowód osobisty: dogonić Estonię w informatyzacji

Udane wdrożenia elektronicznych dowodów osobistych w krajach Europy i poza nią wykazały, że nie ma ekonomicznego uzasadnienia dla opóźni w stosowaniu tej technologii. Elektroniczny dowód tożsamości odgrywa kluczową rolę w procesie budowania idei e-government.

Od kiedy Estonia stała się Eestii Vabarik, czyli suwerennym państwem, Estończycy pokazali Europie swoje pracowite, pozytywistyczne i nowoczesne oblicze. Doświadczenia tego kraju wyraźnie różnią się od innych postsowieckich regionów. Estończycy poświęcali wielką uwagę informatyzacji i znoszeniem barier dla przedsiębiorców. Te działania przyniosły efekty. Estonia w rankingu najbardziej liberalnych ekonomicznie państw świata, razem z Irlandią i Finlandią[1] znajduje się w pierwszej dziesiątce, czyli o trzydzieści miejsc przed Polską.

W 1996 Estonia rozpoczęła projekt Tygrysiego Skoku, czyli informatyzacji wszystkich szkół oraz edukacji cyfrowej społeczeństwa, która do roku 2000 objęła 10% społeczeństwa, czyli ok. 130 tys. osób. Na oczach Estończyków dokonywała się cyfrowa rewolucja: elektroniczne dzienniki w szkołach, elektroniczne recepty w aptekach, sygnał WiFi dostępny w całym kraju.

Obywatele otrzymali elektroniczne dowody osobiste z chipem zabezpieczonym numerem PIN. Dzięki temu dokumentowi Estończycy mogą kontaktować się oficjalnie z urzędami bez wychodzenia z domu. Każdy Estończyk może wejść na stronę rządu i sprawdzić wszystkie informacje, jakie na jego temat zebrało państwo[3]. W razie nieuzasadnionego wykorzystywania danych przysługuje im skarga do rzecznika ochrony danych osobowych. Obywatel może dowiedzieć się o stanie rozpatrzenia jego wniosków i toczących się postępowaniach w jego sprawie. Elektroniczny dowód osobisty umożliwia autoryzowanie opłat ubezpieczenia zdrowotnego, odprowadzania składek emerytalnych, opłacania podatków i w razie konieczności zastępuje inne dokumenty, np. zostawione w domu prawo jazdy.

E-stonia w liczbach, źródło Gemalto

1340602

ludności Estonii (zarejestrowane w 2007)

1.000.000

Tylu Estończyków ma e-dowody

30.275

Tylu Estończyków głosowało online w wyborach parlamentarnych w 2007 r.

42.000.000

Tyle operacji użycia kart elektronicznych zarejestrowano w ciągu 2007 roku

98%

Tylu mieszkańców kraju ma teraz dostęp do łączy szerokopasmowych Internetu

91%

Tyle komputerów osobistych jest podłączonych do Internetu

86%

Tylu podatników zadeklarowało dochody w 2007 r.

10%

Tylu posiadaczy kart ID wykorzystuje funkcje cyfrowego podpisu na co dzień

15%

Tylu posiadaczy kart ID korzysta z karty na transport publiczny na co dzień

Estończycy stopniowo przekonywali się do elektronicznego załatwiania spraw z wykorzystaniem nowych dowodów osobistych. Gdy w 1999 roku pojawiła się możliwość składania deklaracji podatkowych przez Internet, tylko 2% obywateli skorzystało z tego prawa. W 2006 roku sytuacja się odwróciła i 82% Estończyków rozliczyła się z fiskusem przez Internet. Podobnie rzecz ma się z elektronicznym głosowaniem w wyborach. W 2005 roku z elektroniczny głos wysłało 1,8% Estończyków. W roku 2007 odbyło się głosowanie za pomocą Internetu, w którym uczestniczyło 30 tys. obywateli uprawnionych do głosowania co stanowiło 5,5% uprawnionych. Władze uznały przebieg tego głosowania za sukces i podjęły decyzję zastosowaniu głosowanie elektroniczne we wszystkich rodzajach wyborów[4].

Estoński portal promujący elektroniczne dowody osobiste (wersja angielska), źródło Gemalto

 

Dzięki wysyłaniu dokumentów drogą elektroniczną w Estonii zanotowano wyraźny spadek korupcji przy załatwianiu spraw obywatelskich. Sprawy są szybciej załatwiane w urzędach, łatwo jest sprawdzić ich status, a przede wszystkim, urzędnicy nie mają osobistego kontaktu z interesantami.

Skala państwa ma oczywiście znaczenie, inaczej przygotowuje się projekty dla miliona obywateli, inaczej dla czterdziestu milionów. Z punktu widzenia systemów informatycznych, może nie jest to najtrudniejsze, ale z punktu widzenia procedur, administracji i prawa zamówień publicznych wdrożenie projektu staje się herkulesową pracą. Eksperci zwracają uwagę na ryzyko uzależnienia się od jednego dostawcy rozwiązania[5]. Jednocześnie rośnie presja społeczna na rządy państw, gdyż na forum międzynarodowym mówi się już o prawie do komunikacji internetowej, jako o prawie człowieka[6].

Tabela 1. Użytkownicy Internetu, porównanie Polska i Estonia[7]

Kraj

Populacja kraju

Użytkownicy Internetu

Stosunek użytkowników do populacji

Wzrost liczby użytkowników w okresie 2000-2009

Polska

38,4 mln.

20020 tys.

52%

615%

Estonia

1,3 mln.

888 tys.

68%

142%

 

Nowym zagrożeniem, związanym z informatyzacją kraju jest podatność na ataki cyfrowe. Estonia przekonała się o tym, gdy w 2007 roku, pomimo protestów rosyjskiej mniejszości, usunęła z centrum Tallina pomnik żołnierza radzieckiego. W odpowiedzi przez miesiąc strony internetowe estońskich organów państwa, banków i mediów były bombardowane danymi przez hakerów. Na skutek ataku kraj został sparaliżowany, a w najgorętszym dniu 9 maja, czyli obchodzonym w Rosji dniu zwycięstwa, podjęto decyzje o odcięciu znacznej części sieci krajowej od dostępu z zagranicy[8]. Obecnie, dzięki bezcennym doświadczeniom, Estonia udostępniła miejsce na swoich serwerach rządowym serwisom Gruzji, która ugięła się pod cyfrowym atakiem po otwartym konflikcie z Rosją w 2008 roku[9].

Jak wygląda sytuacja nad Wisłą? Główną instytucją zajmującą się informatyzacją administracji jest Centrum Projektów Informatycznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji - CPI MSWiA. Jest to państwowa jednostka budżetowa utworzoną na mocy Zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 stycznia 2008 r.[10]

Do najważniejszych projektów Centrum należą[11]:

  1. ePUAP - rozwój platformy elektronicznych usług administracji publicznej
  2. pl.ID – polski elektroniczny dowód osobisty

ePUAP- elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej – portal, na którym obywatele mogą załatwiać sprawy urzędowe za pośrednictwem Internetu.

 

Założenia projektu ePUAP opracowano w grudniu 2002 roku jako element szerszej koncepcji o nazwie „Wrota Polski”. Na początku 2005 roku koncepcję przekształcono w spójny program, którego celem było urzeczywistnienie idei elektronicznej administracji publicznej. Projekt został zakończony 10 listopada 2008 roku[12].

Portal ePUAP jest dostępny dla obywateli, przedsiębiorców oraz jednostek administracji publicznej, świadcząc dla nich różnorodne usługi: usługi wymiany informacji w postaci elektronicznej pomiędzy użytkownikami platformy, przekazywanie dokumentów pomiędzy usługodawcami i usługobiorcami usług publicznych, pośredniczenie w transakcjach pomiędzy nimi oraz przekazywanie i publikacja wzorów formularzy elektronicznych.[13]

W drugim etapie projekt ePUAP ma na celu ograniczenie liczby spraw załatwianych w okienku urzędowym oraz ułatwienie korzystania z usług publicznych dostępnych on-line, przez wprowadzenie jednolitej klasyfikacji usług (katalogu usług). Wynikiem realizacji będzie ułatwienie wyszukiwania usługi przez końcowego odbiorcę i zbliżenie się do możliwości zadawania pytań w języku potocznym. Projekt jest wspólfinasowany ze srodków Unii Europejskiej, a kwota przyznanego dofinansowania ze środków Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka wynosi 140 mln zł[14].

Trzeba pamiętać, że ePUAP nie świadczy usług. Usługi świadczą poszczególne urzędy, a ePUAP to tylko platforma, która technologicznie pozwala urzędom na wzajemny dostęp do danych, których potrzebują, aby załatwiać sprawy interesantów. Już w pierwszym etapie realizacji projektu została uruchomiona skrzynka podawczo-odbiorcza do urzędów. Osoby lub firmy mogą za pomocą tej skrzynki wysyłać i odbierać pisma urzędowe, na tej samej zasadzie jak dziś wysyła się je listem poleconym[16].

Jeżeli wierzyć dokumentom opublikowanym na stronie Centrum korzyści z projektu ePUAP dla obywatela jest bez liku: usługi publiczne dostępne przez Internet, możliwość wnoszenia opłat administracyjnych i podatkowych drogą elektroniczną, mniej czasu oraz mniej kosztów przy załatwianiu spraw, koniec powiadamiania wszystkich urzędów o zmianie danych osobowych, możliwość sprawdzenia stanu sprawy w dowolnym miejscu i czasie, ograniczenie liczby dokumentów wymaganych od obywatela.

Jednak wciąż Polacy bardzo rzadko załatwiają sprawy urzędowe tą drogą. Wszystko z powodu kosztów uzyskania podpisu elektronicznego z certyfikatem kwalifikowanym odnawianym co roku. Nie to jest najpilniejsze, aby ludzie załatwiali w kapciach z domu sprawy urzędowe przez Internet. Ważniejsze jest, żeby dzięki informatyzacji interesanci nie musieli biegać między urzędami i przenosić papierków - powiedział w Dariusz Dagiel, dyrektor Departamentu Informatyzacji MSWiA[15].

Nadzieja na zmianę sytuacji na korzyść obywatela pojawiła się dzięki pomysłowi na Profil Zaufany ePUAP[17]. W myśl nowelizacji ustawy o informatyzacji podmiotów realizujących zadania publiczne (zmiana wejdzie w życie 17 czerwca 2010), Profil Zaufany może być wykorzystywany do potwierdzania tożsamości, zamiast bezpiecznego podpisu elektronicznego.

Co to rozwiązanie oznacza dla Kowalskiego? Po pierwsze powinien założyć sobie konto na platformie ePUAP i wysłać wniosek o założenie Profilu Zaufanego. Po drugie powinien udać się do Punktu Potwierdzenia (np. Urząd Skarbowy, oddział ZUS) i potwierdzić swoje dane dowodem osobistym i podpisem odręcznym. Od tego momentu każdy z nas może za pośrednictwem ePUAP składać wnioski do rozmaitych urzędów. A tych z każdym dniem przybywa, podobnie jak rodzajów wniosków, które można składać (m.in. wniosek o prawo jazdy, paszport, zmianę miejsca głosowania w wyborach).

Drugi interesujący nas projekt to pl.ID, czyli elektroniczny dowód osobisty. Zgodnie z unijną koncepcją narodowego dokumentu tożsamości – eID, projektowany dowód elektroniczny będzie spełniał dwie funkcje: identyfikacja tożsamości oraz autoryzacja operacji dokonywanych drogą elektroniczną. Plastikowa karta, którą dziś posługujemy, zostanie zastąpiona przez kartę z mikroprocesorem. Na nim właśnie zostaną umieszczone nasze dane osobowe oraz podpis elektroniczny z certyfikatem. W ramach projektu administracja nie zamierza zbierać żadnych dodatkowych danych o obywatelach, poza tymi, które już obecnie są w dyspozycji urzędów.

Rada Ministrów przyjęła 16 marca br. projekt ustawy o dowodach osobistych. Jeśli propozycja MSWiA zyska aprobatę parlamentu i prezydenta, wydawanie dowodów z mikroprocesorem rozpocznie się od 1 stycznia 2011 roku[18]. Prawo posiadania dowodu osobistego będzie miał każdy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej od chwili urodzenia, natomiast osoby pełnoletnie zamieszkałe na terytorium RP będą miały obowiązek posiadania tego dokumentu.

W pierwszej kolejności nowy dowód osobisty otrzymają osoby, których dotychczasowy dokument stracił ważność. Dzieci do 5. roku życia otrzymają dowód osobisty z terminem ważności 5 lat od daty wydania, pozostałe osoby - na 10 lat. Elektroniczny dowód tożsamości będzie wydawany bezpłatnie. Nowy dowód osobisty będzie miał postać plastikowej karty.

Kowalski będzie potrzebował cierpliwości, aby otrzymać taki dowód. Najprościej będzie jeżeli jednocześnie złoży wniosek o wydanie nowego dowodu wraz z wnioskiem o aktywację podpisu elektronicznego. Po wyprodukowaniu dowodu otrzyma przesyłkę z numerem PIN, z którym będzie musiał udać się do urzędu, aby odebrać dowód i aktywować podpis elektroniczny. Jeżeli zapomni swojego numeru PIN, co jak każdy wie, zdarza się często, będzie musiał udać się do gminy celem nadania nowego numeru PIN. Ma to być czynność nieodpłatna i załatwiana „od ręki”.

Co zmieni się po wprowadzeniu e-ID?


Stefane Mouille, Gemalto, fot. Jacek Hetman

 

Podczas V Kongresu Gospodarki Elektronicznej 27 maja 2010 w Warszawie, Stefane Mouille z firmy Gemalto przedstawił różne zastosowania eID na świecie. Firma Gemalto chwali się wdrożeniem 50 projektów o charakterze narodowym: elektronicznych paszportów, kart ubezpieczeniowych oraz elektronicznych dowodów osobistych.

 

Szwedzki elektroniczny dowód osobisty, źródło Gemalto

Zdjęcie powyżej przedstawia szwedzki elektroniczny dowód osobisty w formacie plastikowej karty kredytowej z licznymi zabezpieczeniami. Zdaniem Stefane Mouille, udane wdrożenia elektronicznych dowodów osobistych w krajach Europy i poza nią wykazały, że nie ma uzasadnienia ekonomicznego do opóźniania stosowania tej technologii. Kluczowe elementy rozwiązania obejmują technologie, które są dojrzałe, solidne i zdolne spełnić oczekiwania co do bezpieczeństwa.

Dowód w połączeniu z podpisem elektronicznym daje bardzo interesujące możliwości. Poniżej zrzut ekranu z belgijskiego serwisu Police on Web, na którym dostępne jest blisko 600 e-usług. Belgijska Policja reklamuje się hasłem: skradziono ci rower, odkryłeś graffiti na ścianie swego domu, nigdzie nie musisz wychodzić, użyj Internetu!

 

Serwis belgijskiej Policji: Police on Web, źródło Gemalto

Austriacki portal podatkowy finanzonline pozwala na dostęp za pomocą e-identyfikacji z kartą obywatela (Bürgerkarte). W 2009 r. austriacki fiskus otrzymał w formie elektronicznej 80% wszystkich deklaracji podatkowych Dziewięć milionów e-ID było w obiegu w Austrii w 2008 r, dzięki czemu Austria zajęła pierwsze miejsce w 2008, 2007 i 2006 r. w sprawozdaniach UE na temat rozliczenia usług publicznych.

 

Serwis austryiackiego fiskusa: finanzonline.bmf.gv.at, źródło Gemalto

Wbrew pozorom, proces wprowadzania elektronicznych dowodów osobistych nie przebiega tak szybko, jak by tego oczekiwali obywatele różnych państw. Jeśli masz mało pieniędzy, twoja firma musi ciężko pracować i oszczędzać. Jeśli masz za dużo, to bardzo źle! Myślę, że niektóre większe kraje europejskie mają więcej czasu i pieniędzy na rozważania wokół idei społeczeństwa informacyjnego, a należy po prostu to zrobić, powiedział Linnar VIIk, profesor w Estonii IT College, który był doradcą premiera Estonii w czasie projektu Tygrysiego Skoku. Wiele państw opóźnia swoje programy, przyglądając się doświadczeniom mniejszych sąsiadów.

Źródło: Przegląd Gemalto, luty 2009

Kraj

Wykorzystywanie elektronicznej karty - źródło: Gemalto

Austria

ubezpieczenie zdrowotne, podatki

Finlandia

paszport, autoryzacja transakcji bankowych, dowód ubezpieczenia zdrowotnego

Szwecja

dowód osobisty, paszport, autoryzacja transakcji bankowych, podpis elektroniczny

Portugalia

dowód osobisty, dowód ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczeń społecznych, autoryzacja płatności podatkowych,
autoryzacja w wyborach powszechnych

Belgia

dowód ubezpieczenia zdrowotnego, autoryzacja płatności podatkowych, dostęp do e-usług policji

Estonia

dowód osobisty, autoryzacja płatności podatkowych, podpis elektroniczny, autoryzacja w wyborach powszechnych,
karta parkingowa, bilet komunikacji miejskiej

Francja

dowód ubezpieczenia zdrowotnego, autoryzacja płatności podatkowych

Oman

prawo jazdy, paszport, dowód osobisty

Zjednoczone Emiraty

paszport, dowód osobisty, autoryzacja płatności podatkowych

Katar

paszport, dowód osobisty


Hiszpania i Włochy, nie uwzględnione w powyższym zestawieniu, rozpoczęły już krajowe programy e-ID. Litwa rozpoczęła program w styczniu 2009 roku. Niemcy planują to zrobić na koniec 2010 r., Francja i Polska planują swoje projekty w 2011, podczas gdy w Arabia Saudyjska była jednym z pierwszych krajów Bliskiego Wschodu, który wprowadził tą technologię. Bahrain rozpoczął swój program narodowy w 2007 r. a Kuwejt jest w trakcie wdrażania swojego programu.

 

 

Bezpieczny dostęp do usług bankowości elektronicznej z krajowymi e-dowodu osobistego w Finlandii; Żródło Gemalto


Zarówno w Finlandii i Belgii, rząd stara się propagować korzyści e-ID w ramach inwestycji marketingowych. Kraje takie jak Szwecja, Estonia, Belgia postępują ze swoimi obywatelami w ten sam sposób, w jaki nowoczesny sektor prywatny traktuje swoich klientów. W tych krajach promocja e-ID odbywa się przez strony internetowe, broszury, konkursy, reklamy radiowe i telewizyjne, oferowanie całodobowej pomoc technicznej i lokalnych linii zaufania. Oryginalny pomysł na promocję ma Portugalia. Rząd podjął się stworzenia sieci "Lojas de Cidadao", czyli hipermarketów obywatelskich. Punkty umieszczane w centrach handlowych, przypominają nowoczesne stoiska handlowe umożliwiające szybką obsługę z użycie kart e-ID. Obywatel ma w jednym miejscu: sąd, kasę chorych, bank, urząd miasta, urząd stanu cywilnego, policję, urząd celny i skarbowy.

Patrząc na sukcesy programów w Portugalii i Skandynawii, ważne jest podkreślenie, aby nasz krajowy program informatyzacji miał ambicje być czymś więcej niż rutynowym planem administracyjnym. Bez aktywnej i nowoczesnej promocji usług cyfrowych, społeczeństwo nie przekona się do e-usług. Estoński przypadek jest najbardziej ambitny w Europie i obecnie określa standardy, które należy brać pod uwagę podczas tworzenia infrastruktury informatycznej państwa. Rząd może mieć ambitne plany oparte na dobrze sformułowanej wizji, ale naparwdę ważne jest tylko dążenie do stworzenia pożyteczne usługi z potencjałem wzrostu w przyszłości.

Jacek Hetman

 


 

[1] Na podstawie danych ze strony: www.heritage.org/research/features/index/countries.cfm

[2] Re: W Estonii wszyscy są w Internecie, gh83 03.09.06, 19:15, http://forum.gazeta.pl/forum/w,902,47853310,47976498,Re_W_Estonii_wszyscy_sa_w_internecie.html, dostep: 09-06-2010

[3] http://wyborcza.pl/1,86688,3587081,.html, W Estonii wszyscy są w Internecie, Gazeta.pl > Gazeta Wyborcza, 2006-09-01, ostatnia aktualizacja 2006-09-03 11:22, dostęp: 09-06-2010

[4] Cytat za Wikipedia, Wybory parlamentarne w Estonii w 2007 roku, http://pl.wikipedia.org/wiki/Wybory_parlamentarne_w_Estonii_w_2007_roku: National Electoral Committee (NEC) of Estonia "Internet voting in Estonia", dostęp: 09-06-2010

[5] Zachwycamy się Estonią, ale to nie ta skala, http://prawo.vagla.pl/node/6613, dostęp: 09-06-2010

[6] Międzynarodowy sondaż: Internet powinien być prawem człowieka, http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80708,7637899,Miedzynarodowy_sondaz__Internet_powinien_byc_prawem.html, dostęp: 09-06-2010

[7] Źródło: Internet Usage in European Union, http://www.internetworldstats.com/stats9.htm, dostęp: 09-06-2010

[8] Estonia leczy rany po swojej pierwszej cyberwojnie, http://wyborcza.pl/1,86688,4192143.html?as=2, dostęp: 09-06-2010

[9] Gruzińskie serwisy w Polsce, http://wyborcza.biz/biznes/1,101562,5635249,Gruzinskie_serwisy_w_Polsce.html, dostęp: 09-06-2010

[10] (Dz. Urz. Min. Spraw Wew. i Ad. Nr 4, poz. 12) zmienionego Zarządzeniem nr 53 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2008 r. (Dz. Urz. Min. Spraw Wew. i Ad. Nr 9, poz. 43 i 45), Zarządzeniem Nr 89 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 grudnia 2008 r. (Dz. Urz. Min. Spraw Wew. i Ad. z 2009 r. Nr 1, poz. 5) oraz Zarządzeniem Nr 25 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 lipca 2009 r.

[11] Źródło: http://cpi.mswia.gov.pl/portal/cpi/32/149/Projekty_Informatyczne_CPI_MSWiA.html, dostęp 09-06-2010

[12] Źródło: http://cpi.mswia.gov.pl/portal/cpi/32/149/Projekty_Informatyczne_CPI_MSWiA.html, dostęp 09-06-2010

[13] Źródło: http://cpi.mswia.gov.pl/portal/cpi/32/149/Projekty_Informatyczne_CPI_MSWiA.html, dostęp 09-06-2010

[14] Źródło: http://cpi.mswia.gov.pl/portal/cpi/32/149/Projekty_Informatyczne_CPI_MSWiA.html, dostęp 09-06-2010

[15] e-PUAP - żeby nie przenosić papierków między urzędami, http://gospodarka.gazeta.pl/firma/1,78262,4802383.html, dostęp 09-06-2010

[16] e-PUAP - żeby nie przenosić papierków między urzędami

http://gospodarka.gazeta.pl/firma/1,78262,4802383.html, dostęp 09-06-2010

[17] http://www.rp.pl/artykul/4,490389_Konto_ePUAP_trzeba_uwierzytelnic.html, Rzeczpospolita, Konto ePuap trzeba uwierzytelnić, dostęp 09-06-2010

[18] http://cpi.mswia.gov.pl/portal/cpi/346/1248/Elektroniczny_dokument_tozsamosci.html

___ Wydrukuj
PODZIEL SIĘ:
Aplikacja mobilna


Zadaj nam pytanie


Możesz zapytać o rozliczanie projektu w ramach działań 8.1 i 8.2 POIG lub zaproponować redakcji ciekawy temat artykułu

pytanie do eksperta pytanie do redakcji
Newsletter

Otrzymuj informacje o ciekawych wydarzeniach ze świata e-biznesu


Formularz zgłaszania uwag